Stap 6: Het actieplan brengt overzicht en een plan voor een lokaal alcohol- en drugbeleid

Omdat druggebruik en -problemen ontstaan vanuit een samenhang van verschillende factoren, is het onmogelijk om van de ene op de andere dag een gedragsverandering teweeg te brengen. Eens de doelgroep en doelen gekend zijn (cfr lokale analyse), kunnen acties ontwikkeld worden. Een lokaal alcohol- en drugbeleid bevat idealiter een mix van interventies op vier belangrijke actieterreinen:

  • informeren & sensibiliseren,
  • regels & handhaving,
  • structurele maatregelen en
  • vroeginterventie & eerstelijnszorg.

Informeren en sensibiliseren

Inwoners en intermediairen moeten geïnformeerd worden over de alcohol- en drugproblematiek. Enkel informeren en sensibiliseren is echter onvoldoende om verantwoord gedrag inzake alcohol en drugs te bewerkstelligen. Voorlichting heeft vaak immers pas effect in combinatie met andere interventies. Met informeren en sensibilisering worden de risico's van (overmatig) alcohol- en druggebruik overgebracht op de verschillende doelgroepen en worden vaardigheden aangereikt om het gedrag te veranderen.

Informeren en sensibiliseren is ook belangrijk om draagvlak te creëren bij de bevolking, intermediairen en lokale beleidsmakers.

Regels/handhaving

Het maken van (lokale) afspraken en regels en de controle erop is de tweede pijler van een lokaal alcohol- en drugbeleid. Voor het invoeren en intensiveren van regelgeving is draagvlak echter noodzakelijk. De kracht van goede regelgeving zit daarbij niet zozeer in het stellen van een regel als wel in de naleving en de handhaving ervan. Hoewel het strafrecht bij een integraal drugbeleid als ultimum remedium gezien wordt, speelt het wel een belangrijke rol: preventie en zorg werken naar (potentiële) druggebruikers maar ook het aanbod van drugs dient aangepakt. Niet enkel inbreuken op de drugwetgeving (bijvoorbeeld dealen, bezit/gebruik) vallen hier onder, ook geweldsdelicten en de zogenaamde verwervingscriminaliteit, gepleegd door gebruikers om hun gebruik te kunnen financieren, komen hier in beeld.

Ook de bestrijding van drugoverlast (bijvoorbeeld zwerfspuiten, publiekelijk onder invloed zijn, herhaaldelijk aangesproken/lastiggevallen worden door dealers, …) moet op maat gebeuren. Denk daarbij aan maatregelen zoals het sluiten van horecazaken, acties vanuit politie/justitie en harm reduction initiatieven zoals spuitenruil.

Structurele maatregelen

De verbetering van de omgeving en van de bredere context vormt de derde belangrijke pijler van het beleid. Structurele maatregelen zijn meestal niet alcohol- of drugspecifiek, maar dragen bij tot een betere werking van stad of gemeente in het algemeen en het creëren van een ondersteunende omgeving (een positief leefklimaat, open communicatie, openheid voor de initiatieven van jongeren, mogelijkheid tot inspraak, …). Op die manier wordt er voor een continu en effectief preventieaanbod op lange termijn gezorgd.

Vroeginterventie & eerstelijnszorg

Een integrale aanpak van de drugproblematiek heeft ook voldoende aandacht voor het zorgaspect, zowel voor laagdrempelige (MSOC) of kortdurende interventies (crisisopvang) als voor intensieve langdurende zorg (drugvrije therapeutische gemeenschap). Alcohol- en drugproblemen ontstaan immers vaak sluipend. Problemen vroegtijdig signaleren en vervolgens adequaat reageren kan voorkomen dat problemen verergeren en dat intensievere zorg nodig is. Het tijdig signaleren van problematisch alcohol- en druggebruik kan daarnaast andere problemen aan het licht brengen. Problematisch middelengebruik kan immers gepaard gaan met gezins-, relatie-, opvoedings- en psychische problemen

Merk op: Aangeraden wordt om verschillende interventies op meerdere terreinen in te zetten om te werken aan één probleem. Actie op elk afzonderlijk terrein is immers essentieel maar op zich niet voldoende om een effectief lokaal alcohol- en drugbeleid te voeren. Indien gewenst kan er voor elk van de actieterreinen een aparte werkgroep opgericht worden waarin nagedacht wordt over de mogelijke acties en de implementatie ervan. Specifiek acties vereisen immers specifieke kennis.

Ook in deze fase speelt communicatie een belangrijke rol. Zichtbare acties houden het draagvlak levend en geven dynamiek aan het beleid. De betrokkenheid van een schepen of burgemeester en ook persbelangstelling bij acties is steeds een meerwaarde. Slechts door het veelvuldig onder de aandacht brengen van een thema kan er belangstelling voor ontstaan. Eenmalige info leidt niet tot gedragsverandering of maatschappelijke aanvaarding van de beoogde boodschap.

Tips voor het actieplan

Mogelijke maatregelen binnen de vier actieterreinen van een lokaal alcohol- en drugbeleid:

1. Regels & Handhaving: afspraken en de mogelijke controle erop

  • Afspraken met politie rond extra patrouilles in de wijk na klachten van overlast
  • Voorwaarden stellen bij het afleveren van vergunningen
  • Fuifbeleid voeren in de gemeente
  • De subsidiering van jeugdhuizen en jeugdverenigingen koppelen aan het ontwikkelen van een TAD-beleid
  • Armbandjes ivm -16 campagne + barbriefing

2. Structurele maatregelen: verbetering van de omgeving en de bredere context

  • Meer verlichting op het speelplein om de sociale controle en het veiligheidsgevoel te bevorderen
  • Alternatief vervoer organiseren bij een festival
  • Inrichten van een online infopunt alcohol en andere drugs op de gemeentelijke website (bijvoorbeeld Lier, Deinze)
  • Sociale activering en arbeidsactivering van druggebruikers
  • Zorgen voor een groter en aantrekkelijk niet alcoholisch aanbod (bijvoorbeeld www.meervanzonder.be)

3. Informeren & sensibiliseren: informatie voor inwoners en intermediairs

  • Campagne '-16 geen alcohol, -18 geen sterkedrank' bij handelaars
  • Artikel in het gemeentelijke infoblad of een nieuwsbrief (bijvoorbeeld Leuven)
  • Infoavond alcohol en andere drugs
  • Het terugkoppelen van inventarisaties en onderzoeken over de omvang en gevolgen van de problemen.

4. Vroeginterventie & eerstelijnszorg: faciliteren van vorming, overleg en netwerking

  • Vorming voor medewerkers van het Sociaal Huis rond alcohol en andere drugs
  • Afstemming bevorderen rond alcohol en andere drugs binnen het LOK-overleg
  • Samenbrengen van lokale partners rond vroeginterventie
  • Het aanbieden van schriftelijk informatiemateriaal op locaties waar potentiële risicogroepen komen, zoals in de eerste- en tweedelijns gezondheidszorg.

Ter informatie: ECAT - Gemeenschapsgerichte alcoholpreventie: wat werkt?

Tool: ECAT-communicatiecampagne