Dossier vroeginterventie


Onder de noemer 'vroeginterventie' vallen alle methodologisch onderbouwde acties die professionelen uit de welzijns- en gezondheidssector en andere relevante sectoren toepassen met de bedoeling personen met riskant of problematisch middelengebruik zo vroeg mogelijk te identificeren, hen te motiveren tot gedragsverandering en verder te ondersteunen bij deze veranderingsstrategie.
De doelstelling van vroeginterventie is het reduceren van de (risico's op) schade die bij het verderzetten van dit gebruikspatroon (zou) optreden. Met 'vroeg' bedoelen we in deze omschrijving dat de interventies plaatsvinden op een moment dat er nog geen sprake is van een gediagnosticeerde stoornis (misbruik of afhankelijkheid), ondanks tekenen, klachten en symptomen van potentieel problematisch middelengebruik.

Niet alle problemen ten gevolge van middelengebruik vallen onder de noemer 'afhankelijkheid'. Problematisch gebruik kent een procesmatig beloop met verschillende graden van ernst. Deze 'continuüm-opvatting' impliceert een ruime en gedifferentieerde aanpak. Dit brengt met zich mee dat de aanpak niet louter een zaak van de gespecialiseerde alcohol- of drughulpverlening is, maar ook van de eerstelijnsgezondheidszorg, de welzijnszorg en andere relevante sectoren: van al wie goed geplaatst is om vroegtijdig te interveniëren nog vóór er sprake is van een ernstige problematiek.

Eerstelijnswerkers - die vaak met (potentiële) probleemgebruikers in contact komen - beschikken over enorme troeven om de situatie bespreekbaar te maken, om te informeren, te begeleiden, te ondersteunen en/of de cliënt naar de gespecialiseerde hulpverlening toe te leiden.
Er is meestal al een vertrouwensrelatie opgebouwd met de cliënt (en het gezin) en de werking is laagdrempelig en niet stigmatiserend. Bovendien kunnen vroegtijdige interventies door een ruimere groep hulpverleners en voorzieningen worden aangeboden en blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat deze interventies zowel effectief als kosteneffectief zijn.

Het belang van vroeginterventie

Het spreekt voor zich dat, hoe vroeger men optreedt, hoe groter de perspectieven zijn op gedragsverandering en de kans op herstel. De mogelijkheden van de betrokkene om gedragskeuzes te maken zijn op dat ogenblik immers nog groter dan wanneer er sprake is van een middelengerelateerde stoornis. Gevolgen op het vlak van gezondheid en andere levensdomeinen zijn, gezien het vroege stadium van detectie, meestal minder ernstig en dus meer hanteerbaar. De relatie met de directe omgeving is bovendien nog niet in die mate verstoord zodat partner, ouders en vrienden in het verdere verloop nog een ondersteunende en beschermende rol kunnen spelen.

Vroegtijdige interventies, die afgestemd zijn op riskante en problematische gebruikers, hebben het voordeel dat ze voor de doelgroep meer aanvaardbaar zijn dan een intensieve klassieke behandeling. Ze zijn immers van korte duur en gooien het dagelijks leven van de gebruiker minder overhoop.
Vroegtijdig ingrijpen kan gebeuren naar aanleiding van verschillende situaties zoals absenteïsme en slecht functioneren op werk of school, conflicten in het gezin, gezondheidsklachten, overmatig gebruik in het verkeer, experimenterend druggebruik,...

Effectiviteit

Uit de literatuurstudie blijkt dat er significante positieve effecten gevonden kunnen worden bij de toepassing van 'Brief Interventions' bij riskant en problematisch alcoholgebruik. Het staat vast dat er middelgrote effecten zijn op de alcoholconsumptie maar dat deze effecten na verloop van tijd uitdoven.
De toepassing van screening en kortdurende interventies bij riskant en/of problematisch gebruik van illegale drugs is nog te weinig onderzocht of de onderzoeken zijn niet altijd van goede methodologische kwaliteit, zodat we er nog geen concluderende uitspraken kunnen over doen. Toch geven enkele recente RCT's indicaties dat kortdurende interventies ook bij deze doelgroep veelbelovend zijn.

In het dossier worden verschillende vragenlijsten en methodieken voor het herkennen van signalen, identificeren en screenen van riskant en /of problematisch middelengebruik besproken. Motivatiebevordering en het aanleren van 'zelfcontrole'-technieken vormt een uitgebreid hoofdstuk. Praktijkvoorbeelden als kort advies door de huisarts, vroeginterventie door middel van groepswerking met jonge experimenterende en beginnende probleemgebruikers en screening met gepersonaliseerd advies via internet worden kort voorgesteld.

  • Vroeginterventie | dossier - rapport

    In dit dossier wordt uitgebreid stilgestaan bij het belang van vroeginterven...
    Download hier - Lees meer...